آسماری

آیا رئیس جمهور می داند در دولت

 عدالت محور چه می گذرد

مردم محدوده آبگیری سد«گتوند علیا» همچنان چشم انتظار وعده های شرکت«آب و نیرو» هستند.

 کمتر از چندماه به آبگیری سد ونیروگاه «گتوند علیا» باقی مانده است و خبرها از پیشرفت مطلوب و روز افزون این پروژه عظیم ملی حکایت می کند.

سد «گتوند علیا» پروژه ای است که وقتی سراغ آن را بگیرید مسئولین شرکت «آب و نیرو» خواهند گفت: همه چیز طبق برنامه پیش می رود و  با ارائه آمار و ارقام فراوانی از حجم عملیات خاکریزی و بتن ریزی مواجه خواهید شد . مانند هر «سد» دیگری که در این چند سال در کشور ساخته شده است ، اطلاعاتی از طول و عرض تاج و بدنه و امکان ذخیره سازی چند میلیون متر مکعب آب و مهار سیلاب و... را خواهید شنید . این آمارها خبر از انجام پروژه ای بزرگ در ۴۰کیلومتری شمال شوشتر و شمال شرقی خوزستان می دهد، بالطبع شنیدن و باور این آمار و ارقام دل هر ایرانی غیرتمندی را که به پیشرفت و آبادانی کشورش علاقه مند است را شاد خواهد کرد و البته که هر خوزستانی هم با شنیدن این آمار به خود می بالد.

نباید هم پا روی حق گذاشت که سد و نیروگاه عظیم «گتوند علیا» سالانه صدها مگاوات برق را به شبکه برق کشور خواهد افزود و زمینهای زراعی بسیاری را به زیر کشت خواهد برد .. اینها اخباری است که قطعن در روزهای افتتاح سد«گتوند علیا» وقتی که وزیر محترم نیرو یا احتمالن شخص رییس جمهور دولت عدالت محور برای بریدن روبان افتتاح «سد» به منطقه خواهد آمد،  به کرات از تلوزیون و رسانه ها پخش و تکرارخواهد شد .

اما این همه واقعیت آبگیری سد«گتوندعلیا» نیست. علاوه بر مزیت های برشمرده ، «سدسازی» تبعات اجتماعی و فرهنگی دیگری هم دارد، که هرگز به طور مستقل مورد ارزیابی قرار نگرفته سالهاست مشکلاتی که صنعت «سد سازی» بر مردم بالا دست رودخانه ها تحمیل می کند در هیاهوی رسانه ای گم می شود و صدای اهالی محروم محدوده «سد» ها ناشنیده مانده است.

وقتی صحبت از طرح عظیم سد«گتوندعلیا» می شود منطقی است که فکر کنیم این طرح «عظیم» دریاچه ای «عظیم» را هم به وجود خواهد آورد. این دریاچه دو سوی سرسبز و خرم و همیشه معمور رودخانه را تا شعاع چند کیلومتر به زیر آب می برد و بالطبع ده ها روستا و صدها خانه و کشتزار  و نشان های زندگی و تمدن را برای همیشه در کام خود فرو می بلعد.

 واقعیت آن است که تنها چند کیلومتر بالاتر از محل احداث سد«گتوندعلیا» با روستاهای بسیاری مواجه ایم که مردم ساکن در آنها به شدت نگران وضعیت زندگی و معیشت خود پس از آبگیری این «سد» هستند. نحوه نا عادلانه تملک اراضی و محیط طبیعی؛ بریده شدن از علایق فرهنگی و پایمال شدن حقوق معنوی مردم بخشی از نگرانی ها و مشکلاتی است که تاکنون از راههای مختلف به اطلاع مسئولین رسانده شده است.

در حالیکه مطبوعات محلیِ ُجامعه دانشگاهی و سازمانهای غیر دولتی در استان خوزستان بارها نسبت به وضعیت تاسف بار اهالی محروم مناطق بالادستی سد «گتوند علیا» و تبعات اجتماعی و فرهنگی این پروژه  هشدار داده اند، اما مسئولین شرکت آب و نیرو با نشنیده گرفتن تذکر دلسوزان و صاحبنظران و اکتفا کردن به برگزاری جلسات پر وعده و بی عمل همچنان به رویکرد نا مطلوب خود در برخورد با مردم محدوده «سد» های ساخته شده بر کارون ادامه می دهند.

در آبگیری سد«گتوندعلیا» تا فاصله ۹۰ کیلومتری شمال رودخانه کارون، ده ها روستا و صدها سکونتگاه عشایری به زیر آب خواهد رفت. مردم مناطق کوهستانی بالادست کارون را می توان در شمار محرومترین مردم کشور به شمار آورد . مردم این مناطق که به دلیل کوهستانی بودن محیط اغلب دامدار بوده و استفاده از چراگاه ها و طبیعت محدوده پشت سد«گتوند علیا» تنها ممر در آمد شان محسوب می شود پس از آبگیری این «سد» مجبور به ترک محل سکونت خود شده و با وضعیت بی سابقه ای مواجه خواهند شد .

 تاکنون برای رفع مشکلات مردم محدوده «سد» ها چاره ای که به رضایتمندی آنها منتهی شود اندیشیده نشده. متاسفانه کوتاهی شرکت آب و نیرو در جلب رضایت مردم محدوده سد«گتوندعلیا» ـ علی رغم فرصت «ده ساله» ای که از آغاز این پروژه داشته است ـ به حساب کل نظام نوشته می شود و شکی نیست که در صورت رسیدگی نشدن به وضعیت کنونی موجب بدبینی به نظام جمهوری اسلامی خواهد شد.

 هرچند شرکت «آب و نیرو» در ازای اراضی کشاورزی و خانه هایی مردم که  به زیر آب می روند مبالغی را در نظر گرفته است که برخی مردم ناچارن تن به پذیرفتن داده اند، اما اکثر اهالی با اظهار ناراضایتی و غیر منصفانه دانستن بهای پرداختی خواهان رسیدگی نمایندگان ویژه مقام معظم رهبری و یا رییس جمهور به منطقه می باشند وقتی از مسئولین شرکت «آب ونیرو» در خصوص ناخرسندی مردم و ناکافی بودن این مبلغ برای بازسازی مجدد آنچه اهالی از دست می دهند، پرسیده می شود آنها نا مرغوب بودن اراضی منطقه  و محقر بودن خانه های روستاییان را بهانه آورده و سود جویی و طمع ورزی برخی دیگر از اهالی را دلیل نارضایتی مردم ذکر می کنند. مسئولین شرکت آب و نیرو  ناخرسندی اهالی را امری طبیعی می خوانند و با استناد به بخشنامه هایی که ارایه می دهند و اختیار خود را در پرداخت بهای واقعی و راضی کننده مردم را حداکثر تا مبلغی خاص ذکر می کنند.

نکته دیگر آنکه مردم دلیل نارضایتی خود را  نه تنها به نحوه قیمت گذاری و درشمار نیاوردن دارایی های و املاک خود...بلکه برخورد ناشایست مسئولین هیات خرید اراضی سد«گتوند علیا» نیز ذکر می کنند .

حال آنکه صراحت قانون نحوه تملک اراضی محدوده پروژه های ملی(مصوب ۱۳۵۸هیات وزیران) بر جبران کامل خسارات مالکین به گونه ای است که در آن جبران همه خسارات مادی و معنوی مردم ذکر شده است. اما نحوه نامطلوب اجرای این قانون توسط شرکت آب و نیرو موجب نا خرسندی مردم بوده است.

 دکتر«طباطبایی» معاون سابق استانداری خوزستان و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز با اذعان به خسارات فراوان مردم مناطق بالا دستی «سد»های خوزستان پ می گوید در حالیکه در استانهای کردستان و آذربایجان هنگام سدسازی راهکارهای مناسبی برای روستاهای محدوده«سد»ها دیده شده است اما متاسفانه در استان خوزستان به دلیل برخی ناهماهنگی ها فرصتها از دست می رود و نتیجه آن زیان دیدن مردم است. وی به تلاشهای صورت گرفته در زمان مسئولیت خود دراستانداری خوزستان برای چاره اندیشی وضعیت عشایر و روستاییان اشاره کرد و گفت متاسفانه به رغم مواهب سدهای ساخته شده مردم محروم مناطق یاد شده بهره ای از این پروژه های بزرگ نمی برند .

دکتر «غفارپور بختیار» معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی نیز با متذکرشدن خسارات فرهنگی و اجتماعی سد «گتوندعلیا» بر مردم گفت در چند سال اخیر پدیده های اجتماعی جدیدی بر اثر سد سازی در استان رخ داده است که در سایر مناطق کشور کمتر با آن مواجه بوده ایم وی با انتقاد از جدی گرفته نشدن هشدار جامعه دانشگاهی به مسایل اجتماعی و فرهنگی حول احداث «سدسازی» در خوزستان گفت متاسفانه مسئولین شرکت آب و نیرو عملکرد پر انتقادی را در استان از خود به جا گذاشته اند وی همچنین خبر از برگذاری همایش تاثیرات سوء سدسازی بر جوامع انسانی بالا دست رودخانه و مسایل فرهنگی و اجتماعی پیرامون آن در آینده نزدیک توسط دانشگاه آزاد شوشتر خبر داد.

هرچه به زمان آبگیری سد «گتوندعلیا» نزدیک می شویم نگرانیها نسبت به این پروژه بیشتر می شود.

«فرهاد رهبری» مسئول تشکل غیر دولتی «بوم و آب و آفتاب»  فعال در زمینه محیط زیست و میراث معنوی با اظهار تاسف از مشکلات فرهنگی و زیست محیطی این «سد» خواستار چاره اندیشی برای حفظ هویت روستاهای منطقه شد وی همچنین از تاثیرات سوء سد گتوندعلیا بر محیط زیست در مراحل ساخت و بهره برداری اظهار ناخرسندی کرد .

«مجتبی گهستونی» سخنگوی انجمن «تاریانا» خوزستان نیز از ارایه نشدن گزارش محوطه های تاریخی این منطقه انتقاد کرد وخواهان تدوین سندی راهبردی در مورد محوطه های تاریخی مشابه در مناطق بالادستی سدها از جمله سد«گتوندعلیا» شد .

 «محمد بخشی» مدیر انجمن آسماری بختیاری نیز خواهان چاره اندیشی واقعی و پرهیز از شعار زدگی در زمینه مشکلات «سدسازی» در منطقه شد وی همچنین از ساخت فیلمی به نام «او زیادی» در ارتباط با موضوع آبگیری این سد خبر داد و گفت انجمن آسماری و چند تشکل غیر دولتی دیگر در قالب پروژه ای مشترک برای پوشش قرار دادن و ثبت وضعیت مردم محدوده آبگیری سد «گتوندعلیا» در اسفندماه سال ۸۸در منطقه استقرار یافتند و به تهیه فیلمی مستند از وضعیت اجتماعی و نگرانی اهالی روستاهای منطقه «آب ماهیک» پرداخت.

شایان ذکر است که منطقه کوهستانی و صعب العبور محدوده سد گتوند علیا برای بسیاری از رسانه ها نا شناخته بوده و معدود خبرنگارانی هم که تاکنون در خصوص مصایب سد گتوندعلیا اقدام به تهیه گزارش نموده اند از بیم متهم نشدن به غوغاسالاری رسانه ای اغلب به خود سانسوری روی می آورند.

آنچه از قرائن پیداست اتفاق ناخوشایند دیگری نظیر آنچه در زمان آبگیری سد «کارون ۳» در نزدیکی شهر ایذه به وقوع پیوست این بار در انتظار مردم محدوده سد «گتوندعلیا» ست .

مشکلات اجتماعی که ناشی از «سدسازی» در چندساله اخیر در خوزستان بوجود آمده است می تواند به مبحثی بزرگ در جامعه شناسی تبدیل شود وپدیده ای اجتماعی را رقم زده است که ما از آن به عنوان «سد زدگی» یاد می کنیم.

کوچ اجباری ، دور شدن از ظرف فرهنگی و محیط طبیعی، بریده شدن از علایق معنوی و آینده نا معلوم اقتصادی و معیشتی چشم اندازی است که پیش روی صدها قربانی آبگیری سد «گتوند علیا» قرار دارد. تماسهای مردم روستاهای منطقه با نگارنده و مطبوعات محلی که مراجعه مکرر آنها به هیات خرید اراضی و مسئولین شرکت آب و نیرو بی نتیجه مانده است ، حکایت از نبود یک رویکرد جامع و راضی کننده به وضعیت معیشتی حال و آینده این مردم دارد و خبر از نارضایتی های بسیاری در میان مردم منطقه می دهد.

نا آشنایی ویا بی اعتنایی مسئولین سد«گتوندعلیا» به واقعیتهای منطقه بالادستی این پروژه و انکار این واقعیتها، قطعن راه حل مناسبی برای راضی کردن مردم نیست.  با توجه به وضعیت کنونی، بی توجهی به خواستهای مردم روشی مدبرانه برای التیام دردهای مردم نمی نماید، امید است که مجریان«سد» و مسئولین شرکت آب و نیرو تا زمان باقی است چاره اندیش مناسبی برای جبران خسارات اجتماعی و فرهنگی سد و نیروگاه «گتوند علیا» بنمایند.

«مجید نامجو»  وزیر محترم نیرو ـ در هفته اخیر در خرمشهر ، ـ احداث سدهای «گتوندعلیا» و «کارون4»را پایان سد سازی بر کارون خواند.

این سخن وزیر محترم نیرو که همزمان به تیتر اول چند نشریه خوزستان تبدیل شد را می بایست پاسخی نوید بخش به منتقدان «سدسازی» و به حساب  نوعی پیروزی پس از سالها تلاش و پی گیری گذارد. ، اما به رغم این پیروزی تاثیرات اجتماعی احداث سدهای پیشین در سالهای گذشته  بر اهالی محدوده «سد»ها  هنوز در خوزستان  وجود دارد و نیازمند پی گیری مجدانه است.

پایان یافتن «سدسازی» برکارون ممکن است به متوقف شدن روند پدیده «سدزدگی» بیانجامد اما در حال حاضر چاره ای از مشکلات مردم محدوده سد «گتوندعلیا» نخواهد گشود. بهتر آن است که رییس جمهور محترم ویا استانداری خوزستان با اعزام و استقرار گروه حقیقت یاب به منطقه مبادرت به امید بخشی و راضی نگه داشتن مردم نمایند.

نتیجه:

سد«گتوند علیا» خواه ناخواه در آینده نزدیک آبگیری خواهد شد. فارغ از وعده هایی که تاکنون مسئولین شرکت آب و نیرو داده اند و آنچه به دلیل ناهماهنگی و مشکلات دیگر تحقق نیافته است.  خاطره ی مردم محدوده این «سد» از چگونگی بریده شدن از خاستگاه و زادگاه شان و قضاوتی که آینده گان از عملکرد مسئولین شرکت آب و نیرو و استانداری خوزستان خواهند داشت بی شک در ذهن نسلهای آینده باقی خواهد ماند. سد«گتوندعلیا» نمونه ای از ده ها پروژه و طرح ملی در  بخش آب تلقی می شود که در سالهای اخیر بدون در نظر گرفتن تاثیرات آن بر مردم محدوده آنها به اجرا درآمده است.

بهتر آن است که مسئولین دولت دهم هشیار باشند تا در آبگیری سد «گتوندعلیا»  خاطره سوئی مشابه آنچه دولت خاتمی* در زمان آبگیری کارون۳ به نام خود ثبت کرد را تکرار نکنند. عملکرد و نحوه رسیدگی به نارضایتی مردم محروم محدوده «سد گتوندعلیا» بهترین داور و معیار برای میزان پای بندی به محور عدالتی است که دولت آقای احمدی نژاد به مردم مناطق محروم کشور داده است.

*در آبگیری شتابزده سد کارون۳ در سال۱۳۸۳تعداد ۶۳روستا نابود شد و۱۵۰۰۰ هزاران نفر از مردم منطقه بدون برنامه ای مشخص برای آینده خود مجبور به مهاجرت اجباری و حاشیه نشینی شدند این موضوع نارضایتی شدید مردم و فعالان اجتماعی را از دولت اصلاحات درپی داشت و از آن به عنوان یکی از نقاط ضعف دولت خاتمی در خوزستان یاد می شود.

سامان فرجی بیرگانی