آسماری

  «پيتر اوري»

   مورخ انگليسي و استاد دانشگاه كمبريج ، به هنگام ملي شدن صنعت نفت در ايران حضور داشت .

 وي در آن هنگام رياست اداره ي جاسوسي شركت نفت ايران و انگليس در مسجد سليمان را بر عهده داشت اما علي ا لظا هر مشغول تدريس زبان انگليسي بوده است .

بنا به گفته حسين مكي، وي جواني مو بور ، خوش ا ندام و داراي قامتي موزون و قيافه اي جذاب و گيرا بود ، به زبان فارسي مثل يك ايراني خوش لهجه صحبت مي كرد ، در رشته ي السنه شرقي از دانشگاه كمبريج فارغ التحصيل شده و به بيشتر زبا نها ي شرقي آشنا بود .

او در ادبيات فارسي بقدري مطالعه و تبحر داشت كه مثل يك اديب ، از شعراي بزرگ ايران و آثار آنها سخن مي گفت و درباري  عقايد آنها بحث مي كرد ، ار عرفان  و تصو ف اطلاعاتي داشته و گاهي دربارة عقايد عرفا و اهل تصوف بحث مي كرد .

 مكي  مي نويسد « اين شخص در آبادان خيلي مي كوشيد تا خودش را به من نزديك كند . يكبار مرا در منزلم ملاقات كرد و در همان ملاقات بود كه من از اطلاعات نسبتاً وسيع او در ادبيات و زبان فارسي آگاه شدم . بعد از ملاقات آبادان كه يك ساعت طول كشيد و از هر دري سخني بميان آورد تا مرا خوب ورانداز كند و ببيند كه به اصطلاح « چند مرده حلاج هستم » ديگر اورا نديدم ومعلوم بودكه همان روزها به مسجد سليمان رفته و دنبال كارو نقشه هاي خود راگرفته است ¹⁰  اوري مامور اينتلجنت  سرويس دولت  انگليس بوده و سخت مورد توجه مقامات شركت نفت ايران و انگليس بود.

وي پس از مراجعت از آبادان به مسجدسليمان ، به ميان ايلات و عشاير بختياري رفته و آنها را بر ضد ملي شدن صنعت نفت تحريك مي نمود. ¹¹    

    او به بعضي از افراد ساده و بي اطلاع بختياري مي گفت : « حالا كه نفت ملي شده و به دست ايرانيها افتاده و منافع آن  به جيب دولت مي رود، بايد به شما در شركت كار بدهند و لازمه اش اين است كه خود شما به شهر آمده و از هيات مديره و روساي جديد كار بخواهيد .

لذا عده اي از افراد بختياري حرفهاي او را باور كرده و به صورت جمعي به مسجد سليمان رفته ، در جلو ي شركت تجمع نموده و تقاضاي كار نمودند . از طرف ديگر پيتر اوري به ميان كارگران شركت نفت رفته و آنها را نيز بر ضد شركت ملي بر انگيخته و به آنان گفت : « حالا كه نفت ملي شده و به دست خود شما افتاده است چرا حقوق شما را زياد نمي كنند  ؟ »

بر اساس تحريكات او عده اي از كارگران نيز هر روزه تقاضاي اضافه حقوق داشته و اسباب زحمت اولياي شركت در مسجد سليمان شده بودند .

اوري كه از موفقيت هاي خود مسرور گشته بود دست از تحريك بر نداشته و به طور مرتب به اين آتش دامن مي زد. با توجه به اينكه هيات مديره ي شركت  ملي نفت به تازگي شروع به كار نموده و اين تحريكات براي آنها گران تمام مي گرديد لذا دستور تعقيب و دستگيري اوري به فرماندار نظامي مسجد سليمان صادر گرديد. ¹²   

   حسين مكي در باره ي نحوه ي خروج پيتر اوري از كشور چنين مي نويسد :

« آن روز ناگهان صداي زنگ تلفن بلند شد وقتي گوشي را بر داشتم گفتند كه از مسجد سليمان مي خواهند با شما صحبت كنند . مهندس همايونفر از مسجد سليمان با نگراني گزارش داد كه مستر اوري در ميان ايلات بختياري و كارگران مسجد سليمان دست به تحريكات زده و عده اي از افراد ايل را برعليه اولياي شركت ملي شورانيده ، همه تقاضاي كار و اضافه حقوق دارند و اين امر سبب نگراني است. من همان وقت از حضور يكي از جاسوسان اينتلجنت سرويس كه در دفتر من مراقب جريان بود ، همچنين كنترل وسائل ارتباطي استفا ده نموده گفتم به فرماندار نظامي مسجد سليمان تلفن كنيد و بگوييد فوري يك دادگاه صحرايي در آنجا تشكيل بدهند و اين شخص را محاكمه و اگر در مقررات دادگاههاي نظامي صحرايي براي اينگونه اشخاص مجازات اعدام پيش  بيني شده اجرا نمايند . اين حرف را من چنان جدي گفتم كه مامورين مخفي  كنترل تلفن باوركرده و مضطرب شدند و تنها من و سرتيپ رياحي كه در آن هنگام در اتاق مكي نشسته بوديم مي دانستيم كه هرگز چنين كاري عملي نيست . . .

نتيجه اين بلوف سياسي اين شد كه همان  روز قبل از ظهر يك هوا پيما ي شركت به مسجد سليمان رفت و اوري را بدون آنكه اثاثيه اش را جمع كند به آبادان آورد و پس از ويزاي گذرنامه يكسره او را همان روز به بصره بردند .

موقعي اطلاع پيدا كردم  بلوف كار خود را كرده است كه رئيس شهرباني آبادان تلفني اطلاع داد كه مستر اوري تقاضاي ويزاي خروج كرده است ،گفتم فوراُ ويزا كنيد . ¹³  

       پيتر اوري درباري تاريخ ، ادبيات و فرهنگ ايران مقالات و كتبي را به رشته ي تحرير در آورد كه ار جملة آنها كتاب « تاريخ معاصر ايران » است كه به فارسي ترجمه گرديد ه و در سه جلد منتشر شده است . ¹⁴

محقق : دکتر غفار پور بختیار

 9)PETER  AVERY. 

10) عباسي شهني ، دانش،تاريخ مسجدسليمان،تهران،انتشارات هيرمند ، چاپ اول ، 1374 ، ص ، 210

.11) روزنامه ي اطلاعات ، شماره ي 7557 ، مورخ 6/5/1330.12) عباس شهني ، همان .

13) همان ، ص

211.14) اوري ، پيتر ، تاريخ معاصر ايران ، ج 1 ، تهران، موسسه ي مطبوعاتي عطائي ،   چاپ دوم ، 1369 ، ص