مسافران سرزمین بختیاری(4) . آلن ترات
در سالهاي جنگ جهاني دوم رئيس سرويس اطلاعاتي انگليس (MI I - 6 ) در ايران بود كه با پوشش و عنوان كاردار سفارت بريتانيا در تهران عمل مي كرد. 22
وي از برجسته ترين اعضاي كادر سفارت انگليس در تهران بود كه داراي تجربه و دانش بالا بوده و هركس را در اولين برخورد تحت تاثير قرار مي داد .
او نه تنها يك زبان شناس بسيار عالي بود بلكه در زمينه هاي موسيقي . مسائل ريا ضي، تاريخ طبيعي و حتي پرنده شناسي تخصص داشت. 23
ترات به عرف و عادات ايرانيان آشنايي كامل داشت و برادبيات فارسي مسلط بود . او ضرب المثل ها و ادبيات نغز فارسي را كاملاً به موقع و بجا استفاده مي نمود . مثلاُ در پاسخ كسي كه گفته بود . انگليسي ها با ايران خوب معامله نمي كنند . بلافاصله جواب داد :
گر بمانديم زنده بردوزيم جامه اي كز فراق چاك شده 24
او به خوراكهاي ايراني علاقه نشان مي داد و در محافل و مجالس شركت مي كرد .
با طبقات مختلف مردم تماس مي گرفت و در صحبت هاي خود هميشه به كمك هايي كه انگلستان پس از جنگ به ايران خواهد نمود اشاره مي كرد. 25 ترات در تمام مدت جنگ جهاني دوم در سفارت انگليس خدمت مي كرد و دست راست« بولارد» سفير انگلستان در ايران بود . او ايران و ايراني ها را مي شنا خت و در برخي از ايرانيها نفوذ ي يافته بود .
شركت نفت ايران و انگليس بعضي تحريكات خود را از طريق او در ايران انجام مي داد . 26
ترات در جريان آغاز سلطنت محمد رضا پهلوي ، باز گرداندن سيد ضيا الدين طباطبايي از فلسطين به ايران و اغتشاش جنوب ايران در سال 1324 هـ . ش ، نقش اساسي ايفا نمود كه در اينجا نقش وي در شورش جنوب و آشنايي با بختياريها تشريح مي شود. همزمان با شعله ورشدن غائله آذربايجان و كردستان ، در سال 1945م / 1324 هـ .ش ترات بعنوان سركنسول انگليس در خوزستان و فارس منصوب و روانه ي جنوب ايران گرديد . او در حاليكه ستاد عمليات خود را در اهواز مستقر كرده بود ، بوسيله مامورين خود در سراسر جنوب دست به فعاليت شديدي زد .
وي با كمك شيوخ وابسته ي عرب به « اتحاديه عرب خوزستان » راتشكيل داد . اتحاديه اي كه نمايندگان آن در ديدار با مقامات عراقي خواستار جدائي از ايران و پيوستن به عراق شدند . وي همزمان «نهضت جنوب » را در فارس طراحي كرده و با تشويق و تحريك اوسران ايل قشقايي استان فارس را اشغال نمودند . 27
ترات علاوه بر عمليات در خوزستان و فارس دست به اقدامات گسترده اي در منطقه ي بختياري و لرستان زد . هدف اين بود كه در صورت موفقيت شوري در آذربايجان و كردستان ، انگليس ها نيز در خوزستان ، فارس و ساير مناطق يك حكومت طرفدارخود تشكيل داده و پس از تصرف تهران به آذربايجان و كردستان حمله نمايند .
ترات بيشتر اطلاعات مربوط به لرستان و بختياري را از كلنل فليچر 28 كه اغلب وقت خود را بين عشاير لر و بختياري به اسب سواري و الاغ سواري مي گذرانيد ، كسب مي كرد . فليچركارمند سفارت انگليس در كرمانشاه بود كه كليه دستورات را از ترات گرفته و گزارش عمليات خود را به وي ارائه مي داد . 29 يكي از رهبران طرح شورش جنوب در بختيا ري« ابوالقاسم خان بختياري» فرزند «لطفعلي خان امير مفخم» بود .
در نامه اي كه هرمز احمدي فرماندار وقت بروجرد و يكي از اعضاء شورش به ابوالقاسم خان بختياري نوشت ، نقش حقيقي ترات روشنتر گرديد. او به خان بختياري نوشت : « آقاي ترات قونسول انگلستان به بختياري تشريف مي آورند ، خواهش مي كنم از ايشان پذيرايي كرده و از هيچگونه مهرباني دريغ نفرمائيد .» 30
اين نامه در زماني نوشته شد كه ترات مدتي را در بروجرد اقامت نموده و از پذيرايي گرم فرماندار بروجرد بهره برده بود. در بروجرد ترات هر چه لازم داشت بلافاصله در اختيارش قرار گرفت و باغي را كه در آن سكونت نموده بود در مدتي كوتاه به انواع امكانات چون برق ، بي سيم ، تلفن و غيره مجهز نمودند . مطابق نوشته ي قوام السلطنه نقشه ي تجزيه جنوب با جلب نظر شخص ترات تهيه شده و طراحان شورش قرار بوده است روز معيني در زير درختي در سرزمين بختياري كه درختي مشخص بوده و در محلي دور افتاده واقع شده بود ، با هم ملاقات كرده و تصميم نهايي را براي حمله اتخاذ كنند . براي انجام همين منظور بود كه ترات از اهواز به بروجرد رفته و چند روزي ميهمان هرمز احمدي بوده است و از آنجا قرار بوده است به بختياري رفته تا همه ي اعضا نقشه را در يك مجلس ملاقات كرده و وظايف آنها را جدا جدا به آنها گوشزد نمايد. 31
در پي اغتشاشات جنوب ، دولت شوروي كه در نتيجه ي اقدامات ترات اقتدار و نفوذ خود را در آدربايجان و كردستان از دست داد،شديداً به خشم آمد .سرويس جاسوسي شوروي براي انتقام گيري به طوروسيع به افشا ي چهره ي ترات دست زده و او را بعنوان عامل شورش جنوب معرفي نمود و حتي به مطبوعات كشانيد . بدين خاطر دولت قوام ديگر سكوت را جايز ندانسته و توسط سفير خود در لندن رسماً از تحريكات ترات در ايالات جنوب شكايت نمود .
لذا پس از اين افشاگري ها ، ترات كه ديگر مامور اطلاعاتي سوخته اي بيش نبود مجبور به ترك ايران شد . 32
محقق : دکتر غفار پور بختیار
تنظیم : گروه آسماری بختیاری
21) ALAN CHARLES TROTT .
22) موسسه ي مطالعات وپژوهشهاي سياسي،ظهوروسقوط سلطنت پهلوي ،ج2،تهران،انتشارات اطلاعات ،چاپ پنجم،1371،ص47 .
23 ) همان ، ص 48 .
24) مكبن روز ، اليزابت ، با من به سرزمين بختياري بيائيد ، ترجمه ي مهراب اميري ،تهران ، انتشارات سهند، چاپ اول ، 1373 ، ص 192 .
25) موسسه ي مطالعات و پژوهشهاي سياسي ، همان ، ص 48 .
26) فرمانفرما ئيان ، منوچهر ، از تهران تا كاراكاس ( نفت و سياست در ايران ) تهران ، نشر تاريخ ايران ، ، چاپ اول ، 1373 ، ص 562 .
27) موسسه ي مطالعات و پژوهشهاي سياسي ، همان ، ص ، 50 .
28) FLECHER. 29) همان .
30) مكبن روز ، ص 191 .31) همان ، صص 193 – 192 .32) موسسه ي مطالعات و پژوهشهاي سياسي ، ص 52 .
آخرین بروزرسانی (شنبه ، 25 تیر 1390 ، 15:53)