قسمت اول:
انقلاب مشروطیت که در آغاز قرن بیستم در ایران اتفاق افتاد واقعه ای بود که گروههای متعدد و مختلفی از ایران از آغاز تا پایان آن نقش داشته اند. روشنفکران ، روحانیون ، بازرگانان ، رهبران ایلات و عشایر و دیگر گروهها، طبقات و افراد نقش برجسته ای در انقلاب مشروطیت ایران داشته اند. در این میان نقش ایلات و عشایر در انقلاب مشروطیت و بویژه نقش ایل بختیاری نقش ویژه و بی مانندی است. نمی توان از حق گذشت که رهبران و خوانین ایل بختیاری اگر چه در مرحله نظری انقلاب مشروطیت نقشی نداشته اند اما در مرحله دفاع و حمایت از مشروطیت سهم و نقشی تعیین کننده و به سزا داشته اند که به هیچ وجه کسی نمی تواند منکر آن گردد. پس از به توپ بستن مجلس و سرکوبی مشروطه خواهان توسط محمد علی شاه و تارو مار کردن آنان و به هنگام مظلومیت مشروطیت و مشروطه خواهان ایل بختیاری و رهبران آن غیرت و حمیّت خود را نشان داد و به دفاع از آزادی و مشروطیت پرداخت . به هنگام استبداد صغیر محمدعلی شاه ، ایل بختیاری خود از تفرقه و دودستگی رنج می برد. خوانین حاکم بر ایل بختیاری که از طایفه زراسوند دورکی باب شاخه ی هفت لنگ بودند در این زمان به سه جناح ایلخانی ، حاجی ایل خانی و ایل بیگی تقسیم شده بودند که کدورت و اختلاف میان سه جناح در اوج خود بود. جناح ایلخانی شامل خانواده ی حسینقلی خان ، ایلخانی مقتول بختیاری که در 27 رجب 1299 به دستور ناصرالدین شاه و توسط مسعود میرزا ظل السلطان پسر وی در اصفهان به قتل رسید (1) شامل پسران وی اسفندیارخان سردار اسعد اول ، نجفقلی خان صمصام السلطنه ، امیرقلی خان، علیقلی خان سردار اسعد ، خسروخان سردار ظفر و یوسف خان امیر مجاهد و طرفداران و طوایف وابسته به آنها بود،که در این میان امیرقلی خان سالها قبل فوت کرده و اسفندیارخان سردار اسعد در 1321 هـ . ق در گذشته بود. (2) جناح حاجی ایلخانی شامل پسران امامقلی خان حاجی ایلخانی برادرتنی و کوچکتر حسینقلی خان به نامهای محمد حسین خان سپهدار ، حاجی عباسقلی خان، غلامحسین سردار محتشم ، لطفعلی خان امیرمفخم ، نصیرخان سردار جنگ ، محمودخان هژبر ، سلطان محمدخان سردار اشجع، محمدرضاخان سردار فاتح ، علی اکبرخان سالار اشرف و طرفداران و طوایف وابسته شان بود که حاجی عباسقلی خان در 1308 هـ . ق و محمد حسین خان سپهدار در سال 1322 هـ . ق در گذشته بودند. (3) جناح ایلبیگی شامل پسران رضاقلی خان ایلبگی برادر کوچکتر و ناتنی حسینقلی خان و امامقلی خان به نامهای ابراهیم خان ضرغام السلطنه ، عزیزاله خان ، امان الله خان سردار حشمت و دوازده برادر کوچکتر به همراه طرفداران و طوایف وابسته به آنها بود. امامقلی خان حاجی ایلخانی نیز در سال 1317 هـ . ق و رضاقلی خان ایلبگی در سال 1322 هـ . ق در گذشته بودند. (4) .
به هنگام استبداد صغیر در میان این سه جناح صاحب قدرت در بختیاری کدورت و دشمنی کامل حاکم بود. در سال 1312 /1895 دو خانواده ایلخانی و حاجی ایلخانی قرارداد اتحاد با یکدیگر منعقد کردند و خانواده ایلبگی را از قدرت و حکومت ایل بختیاری محروم ساختند (5) که این عمل باعث ناراحتی و کدورت بیشتر جناح ایلبگی گردید. اما دو جناح ایلخانی و حاجی ایلخانی نیز اختلافات زیادی با یکدیگر بر سر قدرت ایل بختیاری داشتند. علاوه بر این نگاه دو جناح نسبت به مسائل کشوری و بویژه تقابل میان استبداد و مشروطیت نیز متفاوت بود. جناح حاجی ایلخانی و بویژه دو برادر تنی یعنی لطفعلی خان امیر مفخم و نصیرخان سردار جنگ طرفدار محمدعلی شاه بوده و به حمایت از او پرداختند. امیر مفخم به هنگامی که محمد علی میرزا ولیعهد بود به تبریز رفت و هفت سال در دربار ولیعهد به خدمت مشغول گردید (6) او از آن هنگام به محمد علی میرزا صمیمیت و نزدیکی پیدا کرد. به هنگام مرگ مظفرالدین شاه و به سلطنت رسیدن محمدعلی شاه، امیرمفخم با دربار وی نزدیک گردید و روابط ویژه ای با شاه جدید برقرار ساخت . به نوشته ی ملک زاده او به حدی مورد اعتماد محمدعلی شاه شد که می توان گفت بعد از لیاخف هیچ یک از سرداران قدرت و منزلت امیرمفخم را در پیشگاه محمدعلی شاه نداشتند. (7) محمدعلی شاه پس ازبه توپ بستن مجلس و با آغاز قیام مشروطه خواهان بویژه اهالی تبریز، از امیرمفخم کمک خواست و او نیز با عده ای از سواران بختیاری به کمک محمدعلی شاه شتافت و سواران همراه وی به فرماندهی برادرش سردار جنگ در محاصره تبریز شرکت نمودند . اما در جناح ایلخانی دیدگاه دیگری حاکم بود. پسران ایلخانی مقتول و بویژه حاج علیقلی خان سردار اسعد که خود مدتها در زندان ظل السلطان بود و طعم تلخ استبداد را چشیده بود، به حمایت از مشروطیت برخاسته و کمر همت به سرنگونی استبداد محمدعلی شاه بستند. سردار اسعد که هنگام به توپ بستن مجلس و آغاز استبداد صغیر در فرانسه اقامت داشت بطور مکرر برادران خود را تشویق به مبارزه با استبداد و حمایت از مشروطیت می نمود . شکی نیست که تشویق ها و نامه نگاری های پی در پی سردار اسعد از اروپا بود که خوانین جناح ایلخانی را متمایل به حمایت از مشروطیت و فتح اصفهان نمود. (8)ادامه مطالب چندروز دیگر درج خواهد شد............
